Makalenin bu bölümünde ise 2. Abdülhamit’in eşi Naciye Hanım tarafından Harbiye Nazırı Mahmut Şevket Paşa Hazretlerine hitaben yazılmış el konulan menkullerin iade edilmesi hakkında 13 Mart 1328 tarihli mektubuna [1] değinilmeye çalışılacaktır.
Olay gerçekten de “Çalma kapıyı çalarlar kapını” vecizesini doğrular niteliğindedir.
2. Abdülhamid’ten gasp edilen menkul ve gayri menkullere ilişkin olarak Fethi Okyar’ın “Üç Devirde Bir Adam” başlıklı çalışmasında [2]önemli bilgilere yer verilmiştir. 2. belgede yer alan 2. Abdülhamit’in eşi Naciye Hanım tarafından “Harbiye Nazırı Mahmut Şevket Paşa Hazretlerine” hitaben yazılmış ve el konulan menkullerin iade edilmesini içeren mektup ile ilgili kaynakta yok denecek kadar azdır. Bunda şaşılacak bir şey yoktur. Abdülhamid’in eşinin gasp edilen malların tamamına vakıf olması düşünülemez. Oysa, Fethi Bey gaspı bizzat yöneten kişi olmasının yanında Abdülhamid’i bizzat sürgün yeri Selanik’e kadar götüren ve refakat eden bir şahıstır.
2. belgede ise yukarıda da belirtildiği gibi 2. Abdülhamit’in eşi Naciye Hanım tarafından “Mahmut Şevket Paşa Hazretlerine” hitaben yazılmış el konulan menkullerin iade edilmesi hakkında 13 Mart 1328 tarihli mektubunda ise kısaca şu bilgilere yer verilmiştir.
Naciye Hanım ilk husus olarak, eşi 2. Abdülhamid’in eşyaları için çeşitli vesilelerle yaptığı müracaatların tümünün cevapsız kaldığı için konuyu tekrar arz ettiğini belirterek yanından hiç ayırmadığı ve daima üzerinde bulundurduğu nakitler, senetler ve mevduat ile bazı hususi eşyayı içeren bir çanta orada bulunan bir hanım başkanlığındaki komisyon tarafından alınarak hazır bulunan bir zabite teslim edilmiştir.
Naciye Hanım bu çantanın ve muhteviyatının aynen iadesini defalarca talep ettiği halde hiçbir şekilde yardımcı olunmadığını, söz konusu eşyanın büyük ihtimalle muhafaza altında tutulan menkul mal niteliğinde olduğunu, amacının bunların güvenli bir şekilde saklandığından emin olmak olduğunu, ancak bunların yeri ve akıbeti hakkında daha fazla bilgi edinmek için bu meselenin araştırılmasını rica ettiğini belirtir. Okyar çalışmasında bulunamayan çantadan söz eder. Valiz bulunmaz kaybolmuştur[3] Abdülhamid’e ait mücevherat da eksik listelenmiştir: Okyar:
“Listeleri ve değerleri Sultan Hamid’e okudum. Düşünceli ve dalgındı:
«— Bu kadar değil… Daha çok olacaktır…”[4]
Abdülhamid’in elinde “şahsî servet olarak hemen hemen”hiçbir şey bırakılmadan el konulup Orduya devredilen nakit ve menkul değerlerine ilişkin Ali Fethi Bey ayrıntılı bilgi vermiştir:
“Osmanlı Bankasındaki nakit mevcudu yüzüçbin yediyüz küsur Osmanlıaltını idi. Doyçebank’ta ondör çanta içinde onaltı bin dörtyüz doksanüç Anadolu Şimendifer tahvili, doksansekiz Bonne de Jouissance, üç bin Selânik Liman hisse senedi, Krediliyone’de elliiki bin dörtyüz otuzbir Osmanlı altını vardı.”[5]
Naciye Hanım ikinci husus olarak, Yıldız Sarayı’nda kalan büyüklü küçüklü eşyalar ile Şehzade Abid Efendi’ye ait olan eşyaların teslimatının nereye ve nasıl yapılacağını bilmesi gerekmekte olduğunu, bu eşyanın gerçek anlamda değerli olup sorulduğunda mezkur eşyanın Şehzade Efendi Hazretlerine teslimi hakkında cevap verilmesi lazım olduğunu, Şehzadenin bağımsız olarak hiçbir şey teslim almadığından binaenaleyh bu eşyanın da bir an evvel Selim Efendi Hazretlerine teslim edilmesini rica ettiğini belirtir.
Naciye Hanım son husus olarak, padişah gezileri esnasında, Şehzade Abid Efendi’nin hissesine düşen bazı çiftlikler hakkında — Hakan-ı Sabık Hazretleri tarafından aracılar vasıtasıyla yapılan talep üzerine çiftliğin devir işlemi icra edildiğinde dairesine haber verildiğini, bu hususta bilgi verilmesini de rica ettiğini ve bunların söz konusu şahsın ilk elden bilgi sahibi olması gereken meseleler olduğunu belirtir.
Not: Belgelere dikkatimi çeken ve belgelerin transkribini yapan Sait Çetinoğlu’na teşekkür ederim.
[1] İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kütüphaneler ve Müzeler Müdürlüğü Atatürk Kitaplığı
Bel_Mtf_048221
[2] Fethi Okyar Üç Devirde Bir Adam Tercüman Yayınları İstanbul 1980 Sayfa 60, 73.
[3] Fethi Okyar, Üç Devirde Bir Adam, Haz. Cemal Kutay Tercüman Yayınları, İstanbul 1980, Sayfa 52, 68, 71.
[4] Fethi Okyar… s 68
[5] Fethi Okyar… s 71